Najważniejsze informacje o paście termoprzewodzącej

  • Pasta termoprzewodząca poprawia przenoszenie ciepła między elementem elektronicznym a radiatorem.
  • Pasty przewodzące ciepło i pasty przewodzące prąd elektryczny pełnią różne funkcje i nie należy ich ze sobą mylić.
  • Pasty termoprzewodzące mogą mieć osnowę silikonową lub bezsilikonową.
  • Temperatura, geometria, proces aplikacji i wymagania elektryczne wpływają na wybór produktu.
  • Tranzystory IGBT, falowniki, stacje ładowania, akumulatory i mikroprocesory należą do najczęstszych zastosowań przemysłowych.

Podczas pracy element elektroniczny wytwarza ciepło. Problem pojawia się wtedy, gdy ciepło to nie może zostać odprowadzone wystarczająco szybko.

Jest to częsty problem w układach energoelektronicznych, falownikach, jednostkach sterujących, mikroprocesorach i wielu innych urządzeniach, w których temperatura może bezpośrednio wpływać na prawidłowe działanie i żywotność podzespołów.

Sama obecność radiatora nie rozwiązuje problemu. Między elementem wytwarzającym ciepło a radiatorem mogą bowiem pozostawać niewielkie szczeliny wypełnione powietrzem. A powietrze nie jest dobrym przewodnikiem ciepła.

Właśnie w tym miejscu styku znajduje zastosowanie pasta termiczna, nazywana również pastą termoprzewodzącą, smarem termoprzewodzącym lub pastą odprowadzającą ciepło. Jej zadaniem jest zapewnienie skuteczniejszego kontaktu cieplnego między powierzchniami oraz ułatwienie przenoszenia ciepła do radiatora.

pasta termoprzewodząca

Pasty przewodzące: różnica między przewodzeniem ciepła a przewodzeniem prądu elektrycznego

Termin pasta przewodząca oznacza ogólnie materiał o konsystencji pasty, opracowany w celu ułatwienia procesu przewodzenia.

W elektronice określenie to może jednak odnosić się do bardzo różnych właściwości: dana formulacja może być przeznaczona do przenoszenia ciepła lub umożliwiać przepływ prądu elektrycznego. Z tego powodu samo określenie „pasta przewodząca”, bez wskazania jej funkcji, może prowadzić do niejednoznaczności.

Mówiąc ogólnie o paście przewodzącej, można więc mieć na myśli dwie grupy bardzo różnych materiałów. To właśnie na tym rozróżnieniu opiera się podstawowa różnica między pastami przewodzącymi ciepło a pastami przewodzącymi prąd elektryczny:

Pasta termoprzewodząca ułatwia przenoszenie ciepła między elementem a powierzchnią odpowiedzialną za jego odprowadzanie. W tym przypadku pasta ma właściwości elektroizolacyjne.

Pasta elektroprzewodząca jest przeznaczona do zapewnienia przewodności elektrycznej między odpowiednimi częściami. Poprawia zatem przewodność elektryczną między dwiema powierzchniami, a ponieważ zazwyczaj zawiera metale szlachetne, jednocześnie przewodzi ciepło.

W zastosowaniach związanych z odprowadzaniem ciepła celem jest zazwyczaj przenoszenie ciepła bez jednoczesnego tworzenia ścieżki przewodzącej prąd elektryczny między elementami.

Nie oznacza to jednak, że każdą pastę termoprzewodzącą można automatycznie uznać za elektroizolacyjną. Właściwości elektryczne zależą od konkretnej formulacji i należy je zweryfikować dla wybranego produktu.

Czym jest pasta termoprzewodząca i do czego służy

Pasta termoprzewodząca to materiał stosowany między elementem wytwarzającym ciepło a powierzchnią odpowiedzialną za jego odprowadzanie.

Zasadę działania można wyjaśnić w prosty sposób:

element elektroniczny → pasta termoprzewodząca → radiator

graficzne przedstawienie roli pasty termoprzewodzącej

Dwie łączone powierzchnie nie są idealnie równe. Nawet gdy wydają się dobrze do siebie przylegać, mogą między nimi pozostawać niewielkie puste przestrzenie i nierówności. Bez materiału termoprzewodzącego przestrzenie te są wypełnione powietrzem, które bardzo słabo przewodzi ciepło.

Pasta termoprzewodząca rozprowadza się między powierzchniami, wypełnia nierówności i umożliwia łatwiejsze przekazywanie ciepła do radiatora.

Zasada ta jest szczególnie widoczna w energoelektronice. Między płytką drukowaną a aluminiowym radiatorem mogą występować niewielkie przestrzenie wypełnione powietrzem. Dzięki zastosowaniu pasty termoprzewodzącej ciepło wytwarzane przez element może być skuteczniej przekazywane do radiatora, co pomaga zapobiegać przegrzewaniu.

Dlaczego stosuje się pasty termoprzewodzące

Pasty termoprzewodzące są szczególnie przydatne wtedy, gdy szczelina na styku powierzchni, którą należy wypełnić, jest niewielka.

Do głównych zalet aplikacyjnych należą możliwość tworzenia bardzo cienkich warstw, dopasowania się do powierzchni, które nie są idealnie równe, a w przypadku formulacji nieutwardzających się również stosowania bez etapu mieszania lub utwardzania.

Ta prostota nie oznacza jednak, że pasta termoprzewodząca nadaje się bezwarunkowo do każdego zastosowania. W zależności od formulacji i warunków pracy należy również ocenić takie aspekty jak:

  • migracja materiału;
  • wypompowywanie pasty ze szczeliny (pump-out) podczas pracy;
  • separacja lub sedymentacja;
  • zachowanie w czasie w wysokich temperaturach.

Dobór należy zatem oprzeć na analizie całego układu elektronicznego, a nie wyłącznie na pojedynczej wartości przewodności cieplnej.

Rodzaje past termoprzewodzących: silikonowe i bezsilikonowe

Jeden z podstawowych podziałów past termoprzewodzących dotyczy osnowy materiału.

Dwie główne kategorie to:

  • silikonowe pasty termoprzewodzące;
  • bezsilikonowe pasty termoprzewodzące.

Nie są to po prostu dwa warianty tego samego produktu. Osnowa może wpływać na zachowanie pasty, temperaturę pracy oraz zgodność z wymaganiami danego zastosowania.

Silikonowe pasty termoprzewodzące DOWSIL™

Silikonowe pasty termoprzewodzące mają osnowę silikonową i są szczególnie przydatne w zastosowaniach wymagających pracy w wysokich temperaturach.

Ogólnie silikonowe pasty termoprzewodzące zwykle zachowują swoje właściwości w szerszym zakresie temperatur niż formulacje bezsilikonowe. Orientacyjnie wiele past silikonowych może wytrzymywać temperatury rzędu 200 °C, podczas gdy w przypadku licznych formulacji bezsilikonowych górna granica wynosi zazwyczaj około 120-130 °C.

Temperatura pracy pozostaje jednak właściwością konkretnej formulacji i zawsze należy ją zweryfikować w odpowiedniej karcie technicznej.

Wśród rozwiązań silikonowych dostępnych w ofercie MD Poland znajduje się kilka past DOWSIL™.

Produkt Główne właściwości
DOWSIL™ TC-5026 Nieutwardzająca się, termoprzewodząca masa silikonowa, odpowiednia do tworzenia cienkich warstw na styku powierzchni i odprowadzania ciepła z elementów elektronicznych. Zapewnia bardzo dobre połączenie małej grubości warstwy, przewodności cieplnej i oporu cieplnego.
DOWSIL™ TC-5121C LV Nieutwardzająca się silikonowa pasta termoprzewodząca, opracowana w celu zapewnienia niskiego oporu cieplnego i dobrej stabilności na styku powierzchni.
DOWSIL™ TC-5080 Silikonowa pasta termoprzewodząca, opracowana w celu zapewnienia dobrego przenoszenia ciepła i utrzymania stabilności, nawet w wysokich temperaturach.
DOWSIL™ TC-5622 Bezrozpuszczalnikowa, termoprzewodząca masa silikonowa, łatwa w aplikacji i odpowiednia do odprowadzania ciepła w elementach elektronicznych.
DOWSIL™ 340 Heat Sink Compound Nieutwardzająca się, termoprzewodząca masa silikonowa, stosowana w celu ułatwienia przenoszenia ciepła z elementów elektronicznych do radiatora. Jest to produkt ogólnego przeznaczenia, należący do najczęściej stosowanych na rynku.
DOWSIL™ TC-5351 Nieutwardzająca się pasta termoprzewodząca, odpowiednia do zarządzania ciepłem, również w przypadku geometrii i powierzchni wymagających dobrej stabilności materiału. Jej konsystencja pasty umożliwia również wypełnianie większych szczelin.
DOWSIL™ 5888 Nieutwardzająca się, tiksotropowa pasta termoprzewodząca, odpowiednia do zastosowań wymagających wysokiej wydajności.

Silikonowe pasty termoprzewodzące Electrolube i E-MAX

Oprócz rozwiązań DOWSIL™ firma MD Poland oferuje również silikonowe pasty termoprzewodzące Electrolube i EMAX, odpowiednie do różnych potrzeb związanych z zarządzaniem ciepłem w elektronice.

Produkt Główne właściwości
Electrolube HTS Silikonowa pasta termoprzewodząca ogólnego przeznaczenia, odpowiednia do wspomagania przenoszenia ciepła, również w zastosowaniach wysokotemperaturowych.
Electrolube HTSP Silikonowa pasta termoprzewodząca, opracowana do zastosowań wymagających podwyższonej wydajności cieplnej. Nadaje się również do nanoszenia metodą sitodruku.
E-MAX TGS606C Silikonowa pasta termoprzewodząca do zarządzania ciepłem w elementach elektronicznych w zastosowaniach wymagających wysokiej wydajności.

DOWSIL™ TC-5026 w tranzystorach IGBT falownika

Szczególnie reprezentatywny przykład dotyczy zarządzania ciepłem w tranzystorach IGBT, czyli elementach mocy stosowanych w falownikach.

Podczas pracy elementy te wytwarzają ciepło. Jeśli temperatura stanie się zbyt wysoka, mogą pracować poza określonymi dla nich warunkami i ulec uszkodzeniu.

W tym zastosowaniu DOWSIL™ TC-5026 nakłada się na tylną powierzchnię tranzystorów IGBT. Materiał termoprzewodzący jest nanoszony przez szablon, który zapewnia precyzyjny wzór i kontrolowaną grubość. Następnie moduł jest łączony z płytką drukowaną i powiązanym układem odprowadzania ciepła.

Nie chodzi jedynie o dodanie materiału między dwiema powierzchniami. Celem jest utworzenie warstwy na styku powierzchni, przez którą ciepło wytwarzane przez tranzystory IGBT może skuteczniej docierać do aluminiowego radiatora.

Rozwiązanie to jest stosowane na przykład w falownikach znajdujących się w stacjach ładowania pojazdów elektrycznych, gdzie układy energoelektroniczne muszą obsługiwać duże ilości energii i w konsekwencji wytwarzają znaczne ilości ciepła.

Pasta termoprzewodząca w zarządzaniu ciepłem jednostki sterującej pojazdu przemysłowego

Inne zastosowanie dotyczy elektrycznych pojazdów przemysłowych.

W tym przypadku układ obejmuje pakiet akumulatorów oraz płytę odpowiedzialną za odprowadzanie ciepła wytwarzanego podczas pracy.

Między układem elektronicznym a powierzchnią przeznaczoną do odprowadzania ciepła stosuje się termoprzewodzącą masę na bazie silikonu. Zasada jest taka sama jak w przypadku tranzystorów IGBT: poprawa kontaktu cieplnego między powierzchniami, aby ciepło mogło być przekazywane do elementu odpowiedzialnego za jego odprowadzanie.

Zastosowanie to wyraźnie pokazuje, że pasty termoprzewodzące nie ograniczają się do świata komputerów, lecz są również wykorzystywane w elektromobilności, układach zasilanych akumulatorowo i elektronice przemysłowej.

Bezsilikonowe pasty termoprzewodzące

Nie wszystkie zastosowania wymagają osnowy silikonowej.

Formulacje bezsilikonowe stanowią drugą grupę past termoprzewodzących i mogą być stosowane wtedy, gdy projekt wymaga uniknięcia obecności silikonu lub gdy warunki pracy sprawiają, że inna osnowa jest bardziej odpowiednia.

Wśród rozwiązań MD Poland znajdują się produkty z linii Electrolube.

Produkt Główne właściwości
Electrolube HTC Bezsilikonowa pasta termoprzewodząca na bazie płynów syntetycznych i materiałów przewodzących ciepło.
Electrolube HTCP Bezsilikonowa pasta termoprzewodząca, opracowana w celu ułatwienia przenoszenia ciepła i uniknięcia problemów związanych z obecnością i migracją silikonu. Jest to udoskonalona wersja HTC, zapewniająca skuteczniejsze odprowadzanie ciepła.

Podziału tego nie należy interpretować jako porównania rozwiązania „lepszego” z „gorszym”. Właściwe pytanie brzmi:

Która osnowa najlepiej odpowiada warunkom konkretnego zastosowania?

Jak dobrać pastę termoprzewodzącą do elektroniki

Skupienie się wyłącznie na przewodności cieplnej grozi nadmiernym uproszczeniem zagadnienia. Pasta termoprzewodząca do elektroniki działa w obrębie układu i musi być dobierana na podstawie rzeczywistego sposobu jej wykorzystania.

Temperatura pracy

Temperatura jest jednym z podstawowych czynników. Jeśli w danym zastosowaniu występują wysokie temperatury, osnowa produktu i jego zakres temperatur pracy stają się szczególnie istotne.

Stąd wynika również rozróżnienie między silikonowymi pastami termoprzewodzącymi a bezsilikonowymi pastami termoprzewodzącymi: w rozpatrywanych zakresach te pierwsze na ogół umożliwiają pracę w wyższych temperaturach niż wiele formulacji bez silikonowych.

Rodzaj elementu i zastosowanie

Odprowadzanie ciepła wytwarzanego przez poszczególne elementy nie przebiega w taki sam sposób:

  • tranzystor IGBT;
  • procesor CPU;
  • moduł mocy;
  • jednostkę sterującą;
  • płytkę elektroniczną;
  • układ połączony z pakietem akumulatorów.

Geometria, powierzchnie, warunki pracy i ilość ciepła, które należy przekazać, różnią się w każdym przypadku. Z tego powodu pytanie nie powinno brzmieć po prostu: „Jaka pasta termoprzewodząca jest najlepsza?”, lecz: „Jaka pasta termoprzewodząca jest najbardziej odpowiednia do tego zastosowania?”.

To istotne rozróżnienie, szczególnie w sektorze przemysłowym, gdzie wybór musi opierać się na konkretnym projekcie, a nie na ogólnym rankingu produktów.

Grubość warstwy na styku powierzchni

Pasty termoprzewodzące są szczególnie skuteczne wtedy, gdy mają tworzyć cienkie warstwy między elementem a radiatorem. W niektórych zastosowaniach grubość kontroluje się za pomocą szablonów lub innych systemów nanoszenia.

Ilości materiału nie należy dobierać przypadkowo. Celem jest utworzenie warstwy niezbędnej do zapewnienia kontaktu cieplnego między dwiema powierzchniami. Jeśli jednak szczelina do wypełnienia jest większa lub ma znacząco odmienną geometrię, może być konieczne rozważenie innych technologii materiałów termoprzewodzących stosowanych na styku powierzchni.

Wymagania elektryczne

Przewodzenie ciepła nie oznacza automatycznie przewodzenia prądu elektrycznego. W wielu zastosowaniach elektronicznych konieczne jest przenoszenie ciepła przy jednoczesnym zachowaniu odpowiedniej izolacji elektrycznej.

Właściwości elektryczne należy więc zweryfikować dla każdego produktu i rozpatrywać je łącznie z właściwościami cieplnymi. Błędem jest zakładanie, że każda pasta termoprzewodząca automatycznie zapewnia taki sam poziom izolacji.

Proces aplikacji

Proces produkcyjny również wpływa na wybór.

W zależności od formulacji pastę można nakładać przez:

  • dozowanie;
  • nanoszenie przez szablon;
  • druk sitowy;
  • sitodruk;
  • aplikację ręczną.

Najbardziej odpowiednie rozwiązanie zależy zatem również od sposobu włączenia materiału do procesu produkcyjnego oraz od wymaganego poziomu kontroli nad geometrią i grubością nanoszonej warstwy.

Długotrwała stabilność i możliwość demontażu oraz ponownego montażu

W przypadku past nieutwardzających się należy również uwzględnić zachowanie materiału podczas użytkowania.

W zależności od formulacji i warunków pracy znaczenie mogą mieć takie zjawiska jak:

  • migracja;
  • wypompowywanie pasty ze szczeliny (pump-out);
  • separacja;
  • sedymentacja;
  • starzenie w wysokich temperaturach.

Jednocześnie fakt, że materiał pozostaje nieutwardzony, może ułatwiać demontaż i ponowny montaż lub wymianę elementu. Ten aspekt również należy ocenić na podstawie wymagań projektu.

Zastosowania past termoprzewodzących w elektronice

Pasty termoprzewodzące są stosowane w wielu branżach, od elektroniki, przez elektromobilność, po zastosowania związane z wytwarzaniem i przekształcaniem energii.

Wspólny mianownik jest zawsze taki sam: element wytwarza ciepło, które musi zostać przekazane do powierzchni zdolnej je odprowadzić.

Pasta termoprzewodząca do tranzystorów IGBT i falowników

Tranzystory IGBT są jednym z najbardziej czytelnych przykładów. Są to elementy mocy powszechnie stosowane w falownikach, które podczas pracy wytwarzają znaczne ilości ciepła.

Pastę termoprzewodzącą nakłada się na styku z radiatorem, aby wytwarzane ciepło mogło być skuteczniej przekazywane.

aplikacja pasty termoprzewodzącej do tranzystorów IGBT

Pasta termoprzewodząca w stacjach ładowania

Stacje ładowania pojazdów elektrycznych są jednym z możliwych zastosowań falowników. Podczas przekazywania energii do pojazdu układy energoelektroniczne muszą pracować pod dużym obciążeniem i mogą wytwarzać znaczne ilości ciepła.

Nałożenie pasty termoprzewodzącej na styku modułu elektronicznego i aluminiowego radiatora umożliwia skuteczniejsze przekazywanie ciepła do powierzchni odpowiedzialnej za jego odprowadzanie.

aplikacja pasty termoprzewodzącej w stacjach ładowania

Pasta termoprzewodząca do falowników fotowoltaicznych i wiatrowych

Ta sama zasada dotyczy falowników stosowanych w systemach wytwarzania energii.

Możliwe zastosowania obejmują:

  • instalacje fotowoltaiczne;
  • elektrownie wiatrowe;
  • układy, w których konieczne jest przekształcanie prądu stałego w przemienny lub odwrotnie.

Również w tych przypadkach układy energoelektroniczne wytwarzają ciepło i wymagają odpowiedniego zarządzania nim.

aplikacja pasty termoprzewodzącej do falowników fotowoltaicznych

Pasta termoprzewodząca do akumulatorów i pojazdów przemysłowych

Kolejny obszar zastosowań obejmuje elektryczne pojazdy przemysłowe i układy zasilane akumulatorowo.

Ciepło wytwarzane przez układ musi zostać przekazane do płyt lub innych powierzchni przeznaczonych do jego odprowadzania. Pasta termoprzewodząca może być stosowana do poprawy kontaktu cieplnego między elementami a układem odprowadzania ciepła.

aplikacja pasty termoprzewodzącej w pojazdach przemysłowych

Pasta termoprzewodząca do procesorów CPU i mikroprocesorów przemysłowych

Procesory CPU i mikroprocesory wytwarzają ciepło podczas pracy, dlatego muszą być połączone z układem zdolnym do jego skutecznego odprowadzania.

Pastę termoprzewodzącą nakłada się między elementem a radiatorem. Rozprowadza się ona na styku obu powierzchni i ułatwia przenoszenie ciepła do radiatora.

Ta sama zasada dotyczy również mikroprocesorów stosowanych w elektronice przemysłowej, takich jak te znajdujące się w maszynach, systemach sterowania i innych urządzeniach profesjonalnych.

We wszystkich tych przypadkach funkcja pasty pozostaje taka sama: poprawa kontaktu cieplnego między elementem wytwarzającym ciepło a powierzchnią odpowiedzialną za jego odprowadzanie.

aplikacja pasty termoprzewodzącej do procesorów CPU

Jak nakłada się pastę termoprzewodzącą

Nie istnieje jedna metoda aplikacji odpowiednia dla każdego elementu. Na przykład w przypadku omówionych wcześniej tranzystorów IGBT stosuje się szablon.

Materiał jest dozowany na powierzchnię i nanoszony przez szablon, aby uzyskać:

  • określoną geometrię;
  • kontrolowaną grubość;
  • powtarzalne rozprowadzenie.

W innych przypadkach można stosować dozowanie, druk sitowy lub sitodruk, w zależności od formulacji i procesu produkcyjnego.

Celem nie jest nałożenie jak największej ilości materiału. Pasta termoprzewodząca musi utworzyć warstwę niezbędną do zapewnienia kontaktu cieplnego między powierzchniami zgodnie z wymaganiami określonymi w projekcie.

Najczęściej zadawane pytania dotyczące pasty termoprzewodzącej

Do czego służy pasta termoprzewodząca?

Pastę termoprzewodzącą nakłada się między elementem wytwarzającym ciepło a radiatorem. Wypełnia ona nierówności i niewielkie szczeliny między powierzchniami, ułatwiając przenoszenie ciepła do radiatora.

Czy pasta termiczna i pasta termoprzewodząca to to samo?

W kontekście zarządzania ciepłem w elementach elektronicznych określenia te są powszechnie używane w odniesieniu do tej samej grupy materiałów. Szeroko stosowane są również terminy takie jak smar termiczny, smar termoprzewodzący i pasta odprowadzająca ciepło.

Czym różni się pasta termoprzewodząca od pasty elektroprzewodzącej?

Pasta termoprzewodząca jest przeznaczona do ułatwiania przenoszenia ciepła. Pasta elektroprzewodząca służy natomiast do zapewnienia przewodności elektrycznej. Tych dwóch funkcji nie należy ze sobą mylić.

Czym różni się silikonowa pasta termoprzewodząca od bezsilikonowej?

Różnica dotyczy przede wszystkim osnowy produktu. Pasty silikonowe są szczególnie odpowiednie do zastosowań wymagających pracy w wysokich temperaturach, natomiast formulacje bezsilikonowe mogą być preferowane wtedy, gdy konieczne jest uniknięcie obecności lub migracji silikonu.

Gdzie stosuje się pastę termoprzewodzącą?

Można ją stosować na płytkach drukowanych PCB, mikroprocesorach, modułach mocy, tranzystorach IGBT, falownikach, jednostkach sterujących i w innych układach elektronicznych, w których ciepło musi być przekazywane z elementu do radiatora.

Jak dobrać pastę termoprzewodzącą do wysokich temperatur?

Temperatura jest jednym z kluczowych parametrów, ale nie jedynym. Należy również ocenić element, geometrię styku powierzchni, wymagane właściwości elektryczne, proces aplikacji oraz stabilność materiału w przewidywanych warunkach pracy.

Dobierz odpowiednią pastę termoprzewodzącą do swojego zastosowania

Wybór pasty termoprzewodzącej zależy od właściwości elementu, temperatury pracy, charakterystyki styku powierzchni oraz procesu aplikacji.

MD Poland oferuje różne rozwiązania DOWSIL™, Electrolube i E-MAX do zarządzania ciepłem w elektronice oraz wspiera projektantów i firmy w doborze najbardziej odpowiedniego produktu.

Aby uzyskać więcej informacji o pastach termoprzewodzących, skontaktuj się z ekspertami MD Poland lub odwiedź poświęconą im stronę w naszym serwisie.